Onomkeerbare Geheugenmachines – Een gedeelde herinnering aan de blockchain

Geschreven voor De Brakke Grond, in het kader van All Future Memories. De tekst is ook te vinden aan de kenniswand in de Brakke Grond, waar je verhalen over de toekomst van het geheugen kunt verzamelen.

Onomkeerbare Geheugenmachines – Een gedeelde herinnering aan de blockchain

In het kader van All Future Memories organiseerden FIBER en de Brakke Grond een avond met de Vlaamse cyberfilosoof Michel Bauwens en andere experts over de blockchain. De technologie werpt vragen op over hoe we omgaan met een geheugen dat nooit vergeet. En tegelijkertijd: hoe ons eigen geheugen omgaat met een nieuwe technologie.

Software ontwikkelaars, start-ups en technologiebedrijven hebben het de laatste tijd bijna nergens anders meer over. Ze zijn gefascineerd door de beloften van de blockchain, een gedecentraliseerd digitaal kasboek dat door een netwerk van computers wordt opgeslagen en bijgehouden. De blockchain maakt het mogelijk om een digitale boodschap versleuteld te versturen, waarbij de integriteit wordt gewaarborgd door een niet vervalsbare encryptie met daarin de hele geschiedenis van alle transacties die ooit hebben plaatsgevonden. Wanneer een transactie niet klopt met de kopieën van het kasboek, wordt deze geweigerd.

Volg je het nog? De blockchain transformeert een computernetwerk in een onomkeerbaar, decentraal geheugen dat alles onthoudt en door het collectief wordt gelegitimeerd. Het is een revolutionaire ontwikkeling in de kunst van het boekhouden, dat na de uitvinding van het dubbelboekhouden door de Italiaanse monnik Luca Pacioli in 1494 nauwelijks is veranderd.

Op dit moment wordt de blockchain vooral ingezet om virtueel geld over te maken, maar de technologie kan ook worden gebruikt om zonder tussenpartij je persoonlijke identiteit te verifiëren, het rechtenbeheer van muzikanten centraal te organiseren, of crowdfunding te genereren. Het bijzondere van de blockchain is dat het de tussenkomst van partijen aan wie we normaal gesproken autoriteit verlenen – van banken tot overheden en sociale netwerken – overbodig maakt.

Volgens de Belgische filosoof en oprichter van de P2P Foundation Michel Bauwens, verandert de blockchain onze opvatting van wat waarde is, en kunnen we nu al de contouren zien van een ‘postkapitalistisch tijdperk’. Zoiets klinkt misschien nog ver weg, maar de principes zie je al terug in open source praktijken, coöperaties en initiatieven voor crowd-sourcing. Binnen deze nieuwe realiteit werken open design communities wereldwijd samen met lokale producenten om transportkosten te beperken. ‘Cosmolokalisering’ noemt Bauwens het. En de blockchain is volgens hem een belangrijke technologische motor in dat proces.

Het enthousiasme over de blockchain doet denken aan de opkomst van het internet begin jaren negentig en de democratische omwenteling die werd voorzien. Iedereen kon eraan deelnemen en het was in niemands bezit. Inmiddels bewegen we ons in een digitaal landschap dat gedomineerd wordt door bedrijven als Google en Facebook. Kan de blockchain een alternatief geheugen bieden voor de monopolies die onze persoonlijke gegevens opslokken, onthouden en analyseren? Omdat de blockchain niet centraal is georganiseerd, kan de macht worden teruggelegd bij het individu om weer anoniem en autonoom te kunnen communiceren. Precies zoals het internet volgens velen ooit bedoeld was.

Maar het geloof in de mogelijkheden van een nieuwe technologie maakt ons ook blind voor de bedreigingen. De meesten zagen het gevaar van grote bedrijven en overheden als immense geheugen-machines immers niet aankomen. Hoe kunnen we een technologie als de blockchain in al haar dimensies onder ogen zien?

Volgens de sprekers is het verstandig om in het verleden te duiken om het nu – en daarmee het begin van de toekomst – beter te begrijpen. Volgens expert Vinay Gupta kunnen we ons het beste wenden tot science fiction. Apparaten en communicatietechnologieën van nu zijn uitgebreid beschreven in cyberpunk boeken als Mirrorshades van Bruce Sterling. Kunstenaar en hacker Jaromil vertelt dat we veel kunnen leren van de architect Christopher Alexander, die omschreef hoe we technologie net als architectuur kunnen vormgeven om verschillende manieren van communi-ceren mogelijk te maken. Daarbij is het belangrijk dat we menselijke waarden centraal blijven stellen, vult blockchain expert Primavera De Filippi aan. Wat betekent het als we het vertrouwen van een andere partij aan een technologie toevertrouwen?

Nu is het moment om na te denken over hoe we de blockchain willen toepassen, en door welke waarden we ons daarbij laten leiden. Laten we dus science fiction lezen en met elkaar van gedachten wisselen. Straks zijn we onderdeel van een onomkeerbaar geheugen, zonder ons nog af te vragen hoe we daar in verzeild zijn geraakt.

Amsterdam, donderdag 25 februari, n.a.v. Michel Bauwens en de belofte van de blockchain.

Advertenties
%d bloggers liken dit: